Esquiar ? Non, vau “far vela”!

 

Per “lenga” la se entend l’instrument que una comunitat a a la man per exprimer ideas, informations, concèptes.

La lenga es viva quora es aisina en evolucion continua, quora la lenga marcha ensem a lo pòple d’lhi parlantes e que, quora lo temps pòrta, laissa brolhar de neologismes.

Es la preséncia de aquestas evolocions, que donon la mesura de la vitalitat de una comunitat.

Lhi neologismes pòlon esser pres da defòra e un exemple es la costuma que de mai en mai se impausa de dovrar de mots engleses, lenga de l’emperi, ma la mesura de vitalitat de una comunitat pòl esser tanben la capacitat far brolhar nòus mots da lo sio patrimòni lenguistic.

Vos n’en fau un exemple.

Quora a la fin de lo XIX secle son arribats decò aicì amont lhi esquises e son venguts decò instruments per amusar-se, ren maq per se meirar sus la neu, dins l’auta val Maira la s’es trobaa una maniera per ieu magnifica per donar l’eidea de aquò que aquilhi duei posteiets servion: servion a “far vela”.

Per “far vela” la se entendia, fin a gaire temps arrèire, lo gest de mandarse sus la nèu abu lhi esquises.

Après, pian pian, un mai ecomenic “esquiar” s’es impausat, ma es mot autre, estranh, que es arribat da fòra coma arribon da fòra lhi mots engleses dins l’italian.

Mas aquel vielh “far vela” n’en val de lo nòu “esquiar”, per Dieu se n’en val!

“Far vela” dona l’eidea decò en maniera figuràa de aquò que la se entend e dona lo sens de una pintura imaginaria facha sus la nèu, sòna a la ment gestes que sòns bèn autres da lo mai aisit “esquiar”.

“Far vela” es impagable, lhi a de poesia dins aquesti duei mots, mentre “esquiar” es forestier, postis e prosaic.

Un compte es sortir de casa a la poncha de lo jorn en disend “vau far vela”, sensa butar la “a”, autre en disend “vau a esquiar” que la preposicion “a” vòl.

 

Mariano Allocco

 


 

Nacion, que es aquò?

 

Per lhi Romans “nationes” eron las popolaciuns barbaras, lor se sònavon “civitas” o “populus” e dins la bìblia “populus” es lo pople elegit, “nationes” son lhi pagans.

Per lhi Romans e per la Guieisa la paraula “Nacions” son lhi autres, lhi estrangièrs, dedins l’Emperi roman jamai la s’es agut una eidea de identitat nacionala, l’Emperi es una organizacion sovra-nacionala.

Fin a lo XIIX siecle per “Nacion” la se entend una gent abo comuna provenença geografica e eigal lengatge, maq après aquel mot marca una comunitat politica que se reconéiss dins meteises costums, lenga e coltura.

Walter Bagehot de la Nacionn escrivia “saubem aquò que l’es tan que nos lo chamon ren, aprés trebulem a spiegar-la abo gaire de paraulas”.

La Nacion es una comunitat pensaa e volgua da aquilhi que per de questiuns colturalas, politicas o econòmicas, se fan charge de empausar una idèa de «nacionalisme ». Lo temps bòn per lo triomfe de l’idèa de Nacion fuguet entre las duas guerras mondialas, aquela paraula vèn da lòng temps arrèire, lo “nacionalisme”, no pas, es lo nòu arrubat de lo XIX siecle. Lo Nacionalisme es filh de l’illuminisme e de la nòva borgesia, es nascut e a fach lo siu chamin abo l’evoluciun de lo capitalisme, de la democracia e de la economia fin a la globalisaciun de lhi nostri temps. Lo nacionalisme a agut la sua bòna part dedins la demarcha de la modernisaciun, mas es efièch e ren partença, es usina e pas obiectiu, nàiss e companha dins lo temps l’industrialisacion, l’urbanisacion e lo govern de la massa e de lo poder (per coma la entènd Elias Canetti). De lo nacionalisme e de tot aquò que lhi ven dreire, n’avia pas da manca la societat agricola drant de lo XVIII siecle. Per la nacion occitana lo “nacionalisme” a volgut dire decò un gaire onorable collaboracionisme abo la republica de Vichy e après aven agut, decò dins las valadas, de moviments de ben autras ideologias. Tot aquò es prèst que acabat, mas nos a laissat coma marca una estela, per ieu postissa, sus la vielha bandiera de lhi Contes de Sant Gilles. Eura que lo tot vai cambiand e dins l’Europa la globalisacion nos obliga a arveire aquò que fin a eura an volgut dire Nacion e nacionalisme chalrè pensar coma trobar un “ESPACI” per aquò que entendem per Nacion d’OC. Aurem maniera de n’en parlar !

 

Mariano Allocco

 

23 febbraio 2017

 


 

Talvera

 

“Alavetz filhet, per se repausar lhi a la tàlvera, ara lhi sies encara ren arribat!”

Aquò me dision lhi grands quora da pichòt, fatigat, voliu pausar-me e me fermar un pauc, ma lo travalh era pas encara acabat.

Ma que vòl dire “Tàlvera” (o “Talvéra” que se die d’autres cants)? Es una paraula vielha, qual es lo siu sens? Bèn gaire lo san, s’es perdua perque serv pus ara, es una d’aquelas derrabàas da la modernitat.

Les paraulas de una lenga son estruments e coma totas les aisinas quora servon pus se pauson e per lo mai se perdon per la via.

“Tàlvera” es una de aquestas, ma a stòria longa e manten lo meteis significat da las Alps a lhi Pirenèus.

Venen a nos! Dins lhi tòpònims la se tròba lo nom « garach » e garach e talvera son liàas.

Per “garach” la se entend un champ que pòl esser laurat abo lo bestiam estachat al jos, se en cobia, o a la colana se un solet, saumas, ases, muls o vachas que sie.

Lhi « garaches » son per lo mai de sits pianenc, abo i champs marcats da lhi “limes”, lo “lim” es la riba que lhi parteja orizontalment per gagnar la penta.

Per lhi laurar e parelhar per esser semenats, veniun lo premier bòt “garachats” abo l’araire tirat da una o duas bestias, apres eron “binat” en maniera perpendicolara a lhi premiers passatges.

Era un travalh dobi, de fatiga, ma sempre mielh que lhi sapar a man abo lo magau.

Ma per chasque champ lhi avia una part onte sa fasia virar lo bestiam e que istava da laurar, aquò es la tàlvera.

A travalh fenit, arriband sus la tàlvera auriu polgut aver la libertat far una pausa, perquè la libertat es sus la tàlvera!

 

 


 

 "Europa, dos drapeus meteisa fònt"

 

Chasque estructura de poder, religion e civilisacion, se dona de simbols que remarcon l’identitat comuna, normal donc que tanben l’Europa se sie donàa una simbologia, començand aquò prim da la bandièra.

 

Lo concos per la trial lo ganhet dins lo 1950 Arsène Heits: dotze estelas bianchas (ara son dauràas) dins un cercle sus un fons biòi, lhi colors agradaron a lo president de la comission jutjanta, Paul M. G. Levy, que lhi veia benlèu un apèl a la bandiera biancha e biòia de lo da gaire fondat Estat de Israèl.

 

Lo numre dotze, apres, bastia un pònt entre las doas cresenças, cristiana e judaica, aqueste numre paréiss mai de bòts dins la Biblia e dins lo Nòu Testament, dotze son lhi filhs de Giacobbe e las tribus de Israèl, dotze lhi apòstols de Jèsus, dotze las pòrtas de la Jerusalèm Celeste e dotze las chapèlas dins San Joan, la vielha catedrala de Roma.

 

Arsène Heits, coma de milenas de catòlics, avia al còl la “Medalha Miracolosa » facha après l’aparèisson de la Madòna a Catherine Labouré dins lo 1830, fuguet la Madòna meteisa que lhi diguet de rapresentar sus la medalha una corona de dotze estelas pausàa sus la tèsta de la frema de l’Apocalipsi.

 

La provenença de las dotze estelas de la bandiera son ligàas a devocion de le Vierge Maria e a l’Apocalipsi, degunas relacions abo lo numbre de las estelas, ren que veire abo la bandiera de lhi Estats Units d’America, sus aquela un apèl secular a lo mumbre de lhi Estats Confederats, aicì no pas lhi a una clara mencion a la religion cristiana.

 

L’Europa es filha de las civilisacions que se son trempàas dins la Mar Mediterranea e sus lo siu simbol, la bandiera, d’aquò lhi a una marca.

 

 

Aquela d’Oc es una de aquestas civilizacions, ma a pas laissat de marcas dins la estructura de poder, que es de derivacion romana, ma la sua piada es bèn presenta sus lo plan de lhi sentiments, perqué l’amor, per coma lo se entend ara, nos arriba da ela, da las còrts nòbles de lo Midì, la zòna de lo vielh reialme Visigòt, las terras de lenga d’OC, onte bandeja una bandiera semblanta a aquela europea, aquela de lhi Comptes de Saint Gilles.

 

Un drapeu que paréiss gaire apres l’an mila e fai decò el riferiment a l’Apocalipsi, ma ren a la frema abo una corona de dotze estelas, puslèu a las dotze pòrtas de la Jerusalèm Celeste, simbologia sempre liàa a la fé cristiana.

 

Sus el i quatre axes de la crotz ganhon, dividend-se a la cima, dotze cercles dispausats en riond en manièra perfèctament aponibila a las estelas de la bandiera europea.

 

Aquilhi dotze cercls simbolizon las dotze pòrtas de la Jerusalèm Celeste (« e las dotze pòrtas son dotze pèrlas ; cada pòrta es formàa da una pèrla soleta ») del temps que la crotz dins els rapresenta las duas vias que partejon en maniera ortogonala aquela ciutat.

 

La simbologia de lo “dotze” sus la bandiera de lo Comtes de Saint Gilles de Tolosa es referibila a la meteisa fònt biblica onte fan riferiment las dotze estelas de l’Europa, a l’Apocalipse, en bòna fin aquestas duas bandieras son un pònt entre ebraisme e cristianisme, entre Vielh e Nòu Testament.

 

Tanben lo “mot” de l’Europa “ensem dins la diversitat » cauça a mesura a la civilisacion Occitana de lo X – XII secle, un pònt ideal jònh duei monds que, apres de secles, an de semblanças francament paragonabilas.

 

Aquestas duas bandieras son un pònt entre un passat abò de confinas que van desaparèissend e un avenir que es tot da pensar.

 

Mariano Allocco

 

28 genièr 2017